TheSamoaTime

Saunoaga Autu: Tatala Aloa’ia o le Fale Teu Oloa Fou a le Malo i lalo o le Matagaluega o Fa’ato’aga ma Faigafaiva

2026-02-03 - 05:29

Susu i le Faafeagaiga, Lau Susuga Faalefu Tumutalie, EFKS Toamua, Afiofio i Afioga Minisita o le Kapeneta, ma Minisita Lagolago, Lau Afioga Ms. Antonia Wong – Sui o le Faletupe o le Lalolagi i Samoa (world Bank) Lau Afioga Mr. Guangzhou Qu – Faáuluuluga o le Ofisa o Meataumafa o le Lalolagi (FAO) a le Pasefika, i Samoa nei. Lau Afioga i le Amapasa o le Malo o Saina i Samoa – Afioga Mr. Fei Mingxing Lau Afioga i le Komesina o Niu Sila i Samoa – Ms. Si’alei van Toor Lau Afioga i le Komesina o Ausetalia i Samoa ma Amerika Samoa – Mr. Will Robinson, Sui o Malo Aufaatasi (United Nation) i Samoa, Afioga Ms. Karla Hershey, Sui Faatonu o le UNDP i Samoa – Ms. Aliona Niculita, Faáuluuluga o Matagaluega ma Faalapotopotoga a le Malo, Mamalu i le Aufaifaátoaga ma le Auaveoloa. Malo Fa’aaloalogia ma le Mamalu o le Auvala’aulia Talofa lava! E ia te aú le agaga o le fiafia tele ou te tulaí ai ma le faáaloalo i lenei itula o le Aso, e fai ai ma sui o le tatou Malo, e faáleo ai le agaga o le faafetai ma le faamalo. Ua tatou molimauina faátasi ai nei le “Tatala aloa’ia o le Fale Teu Oloa Fou a le Malo, i lalo o le Matagaluega o Fa’ato’aga ma Faigafaiva, sa tauala mai i le Poloketi o le SAFPROM. O le tau atoa o lenei galuega e tusa lea ma le SAT$4.4 miliona tala. O le 75% o lenei aofaiga sa faátupeina e le Faletupe o le Lalolagi (World Bank) ma le Fa’alapotopotoga o Fesoasoani o Atina’e tau Fa’atoaga a le Lalolagi (IFAD), ma le 25%, o lo o faátupeina lea e le tatou Malo. O lenei Fale Teu Oloa, o se la’asaga tāua tele mo le unaía o atina’e taufaátoága i le Atunuú, ma le silasila mamao o le tatou Malo i auala e siitia maualuga ai avanoa e mafai ai ona auina atu tatou oloa taufaátoága mo maketi i atunuú i fafo. O Atinae Faátoága, o le Poututoa lea o lo o faámoemoe iai le atinaé o si o tatou Atunuú. O lo’o manino ma mausali foi le faámuamua o le tatou Malo i le lagolagoina o atinaé taufaátoaga i soó se vaega. O le silasila mamao o le Malo, a lelei ma siitia tatou atinaé taufaátoaga, o le a; – Lava meaai taumafa i totonu o le Atunuu – Una’ia le soifua maloloina lelei o a tatou tagata nuú – Siítia le tupe maua mo le tausiga o aiga – Siitia tatou oloa taufaátoága auina atu mo maketi fafo – Faáitiitia le faalagolago i oloa auina mai fafo – Faátupulaia pisinisi eseese, ma faáteleina galuega mo tatou fanau O lenei fale teu oloa fou ua fausiaina fa’apitoa mo le tapenaina o tatou oloa tu’u aisa (frozen products), ina ia mafai ona mulimulitaí i Tulafono, ma aiaiga o fale Teu Oloa mo fefaátauaiga Faáva-o-Malo (International Export Standards). E moomia ai potu malulu lelei, talafeagai ma malu puipuia (Food Safety) mo le tapenaina o oloa tu’u aisa. E le gata i lea, o le si’itia pea o le mana’oga mo nei ituaiga oloa, ma le fa’atupula’ia o le numera o tatou Aveoloa (exporters) o lo’o faátinoa nei auaunaga, o le tapenaina ma auina atu o oloa tuu aisa mo maketi i fafo. O tatou oloa felesi (fresh produce), o lo o faáauau pea ona tapena faaaogaina ai le tatou Fale Teu Oloa tuai o iai nei, ona e talafeagai lelei ma aiaiga o tapenaga o oloa felesi (fresh export standards) auina atu mo maketi fafo. O le vavae ese ai o nei faátinoga ma tapenaga, o le a faaleleia ai le faatinoina o galuega, ma malu puipuia ai oloa, aemaise o le usitaia o tulafono taufefaátauaiga faáva-o-malo, ina ia faatumaina pea le talitonuina ma le lelei o oloa auina atu i Samoa mo maketi fafo. Ou te manatua le tausaga e 2016, ina ua avea aú ma Minisita o Fa’ato’aga ma Faigafaiva , sa agai ai le malaga faálauiloa mo le maketiina o tatou oloa taufaátoaga i Niu Sila, Ausetalia, ma Amerika. Sa agai le Matagaluega ma le faánaunautaiga i o tatou tagata o lo o aumau ai i Atunuú i fafo, ina ia lagolagoina ma faátau o tatou talo ma isi oloa taufaátoága o lo o auina atu i fafo. E le gata i lea, o i latou o lo o lava le tamaoaiga e agai mai e fesoasoani e avatu tatou talo. O na taumafaiga na afua mai ai le to’atele o tatou tagata aumau i fafo na aga’i mai ma fesoasoani i le auina atu o tatou container oloa taufaátoága i maketi i Niusila, Ausetalia ma Amerika. O lea ua fausiaina lenei Fale Teu Oloa Fou ma ua lava tapena mo le mamalu o le Atunuú, aemaise i tatou Auaveoloa uma o lo o fia faáogaina lenei auaunaga. Ua o gatasi lenei fuafuaga ma le taumafai mai o tatou Fonofaavae o Itumalo e limasefulumaletasi e unaía atinaé taufaátoaga i tua i nuú ma afioága, ia mautinoa le lava o le fofoga taumafa, aemaise le lagolagoina ma unaía o tatou oloa auina mo maketi. E talitonu le tatou Faiga Malo, o le tasi nei o auala e galulue faatasi ai o tatou tagata nuu i Samoa nei, faapea o tatou tagata o aumau i atunuú mamao. Ua fa’atūina fo’i e le Malo le tatou Faálapotopotoga o le Samoa Export Authority, e taula’i tonu i le fa’ataotoina o auala e mafai ai ona maua avanoa mo oloa a Samoa mo maketi i fafo. O lo’o ua iai foi le tatou Faálapotopotoga o Suésuéga Faasaienisi o Samoa (SROS), latou te faatinoina suésuéga ma sailiiliga i auala eseese e mafai ai ona gaosi oloa taufa’atoaga i se tulaga maualuga ma talafeagai mo maketi i Samoa nei ma atunuu i fafo. E momoli atu le fa’afetai fa’apitoa i le mamalu o tatou faifa’ato’aga, o lo’o galulue ma le fa’amaoni e totō ma atiané o tatou laueleele mo faátoága. O outou o le fatu o le tamaoaiga o le Atunuú. E momoli atu foi le agaga o le faafetai tele i le tatou vasega o le Auaveoloa (Exporters). A le aunoa ma lo outou pito laáu, e le mafai ona oo tatou oloa taufaátoaga i maketi i fafo. Malo le fai o le faiva, faamalo le tautua atunuú. Ia saga Faámanuia pea le Atua i outou faiva alofilima aua se manuia o aiga, nuu, ekalesia ma le Atunuú. Ua avea fo’i lenei laolao taua, e taulima aloaia ai e le Malo o Samoa nisi foi o fesoasoani mai i le poloketi o le SAPFROM. Pei ona tou silasila atu, e 3 ni loli faapitoa sa mafai ona maua mai i lalo o lenei lava polokalame. O le tau aofa’i o nei loli faapitoa, e tusa lea ma le $2.2 miliona tala Samoa, o le faamoemoe ina ia mafia ona siitia atili le auaunauga a le Matagaluega o Faatoaga ma Faigafaiva mo le au fai lafumanu. E le gata ina ia unaia le faatele ai pea o le aofaiga o lafumanu, ae ia faaauau le maua pea o le fofoga taumafa i auala saogalemu ma talafeagai, pei ona ta’imua ai le Tulafono o le Fasimateina o Manu ma le Faasoa Atu o Aano o Manufasi 2015. Ou te toe faaleoina le agaga o le fa’afetai i le Faletupe o le Lalolagi (World Bank) ma le IFAD, mo lo outou lagolago i le faátupeina o nei poloketi, e le taugofie. O la’u tatalo, ia avea lenei Fale Teu Oloa fou faapea ai ma loli ua faameaalofa mai, e fai ma fa’ailoga o avanoa tatala, o se faamanuiaga mo le aufaifaátoaga, aufailafumanu aemaise o le auaveoloa, o le a faaogaina nei avanoa taua. Ma ia fesoasoani atili ai i le siitia o atinaé taufaátoaga aemaise o oloa auina atu mo maketi i fafo, mo se Samoa manuia agai i le lumanaí. Soifua ma ia manuia!

Share this post: